บำบัดน้ำเสียโรงงานอาหารไขมันสูง อย่างไรให้ผ่านมาตรฐาน

น้ำเสียไขมันสูงคืออะไร ทำไมต้องบำบัดน้ำเสียแยกเฉพาะ?

น้ำเสียไขมันสูงคือน้ำเสียที่มีน้ำมัน ไขมัน และสารแขวนลอยจากกระบวนการผลิตอาหารปนอยู่มาก ระบบบำบัดน้ำเสียทั่วไปจึงรับไม่ไหว ต้องมีขั้นตอนดักไขมันโดยเฉพาะก่อนเข้าระบบหลัก

FOG (Fat, Oil and Grease) คือ กลุ่มไขมัน น้ำมัน และจาระบี ที่ลอยอยู่บนผิวน้ำ เมื่อเย็นตัวจะจับกันเป็นก้อนแข็ง และเป็นสาเหตุหลักของท่ออุดตันในระบบบำบัดน้ำเสีย

แหล่งน้ำเสียไขมันสูงที่พบบ่อยในโรงงานไทย

• โรงงานแปรรูปเนื้อสัตว์ ไก่ หมู และอาหารทะเล
• โรงงานอาหารแช่แข็งและอาหารสำเร็จรูป
• โรงงานผลิตลูกชิ้น ไส้กรอก และน้ำพริก
• โรงงานเบเกอรี่ ขนม และของทอด
• ครัวกลางของโรงแรม ร้านอาหารเครือข่าย และโรงอาหารในนิคมอุตสาหกรรม

มาตรฐานน้ำทิ้งโรงงานกำหนดค่าอะไรบ้าง?

น้ำทิ้งจากโรงงานต้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง กำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน พ.ศ. 2560 สำหรับโรงงานอาหาร ค่าที่ต้องระวังที่สุดคือ น้ำมันและไขมัน กับ BOD

หมายเหตุ: ค่ามาตรฐานอาจต่างกันตามประเภทโรงงานและแหล่งรับน้ำ ควรตรวจสอบกับกรมโรงงานอุตสาหกรรมหรือวิศวกรสิ่งแวดล้อมก่อนออกแบบระบบ

ทำไมไขมันจึงทำให้ระบบบำบัดน้ำเสียล่ม?

ไขมันจะเคลือบผิวน้ำและตะกอนจุลินทรีย์ จนออกซิเจนเข้าไม่ถึง จุลินทรีย์จึงย่อยสลายของเสียไม่ได้ ผลคือค่า BOD และ COD สูงเกินมาตรฐาน และระบบบำบัดน้ำเสียล่ม

สัญญาณเตือนว่าระบบกำลังมีปัญหาจากไขมัน

• ท่ออุดตัน: ไขมันจับตัวเป็นก้อนในท่อและบ่อพัก
• กลิ่นเหม็น: ไขมันที่หมักหมมจะเกิดก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์ (กลิ่นไข่เน่า)
• ไขมันเป็นก้อนในบ่อเติมอากาศ: เป็นสัญญาณว่าระบบใกล้ล่มแล้ว
• ตะกอนจุลินทรีย์สีดำ: แปลว่าขาดออกซิเจนและเริ่มเน่า (อ่านเพิ่มเติม: วิธีเช็กระบบบำบัดน้ำเสียที่ดีด้วยตัวเอง)

เมื่อระบบล่มแล้ว ต้องสูบเคลียร์ เติมจุลินทรีย์ และ "เลี้ยงระบบ" ใหม่ ซึ่งต้องดูแลอย่างใกล้ชิด 7-15 วัน ระหว่างนั้นน้ำทิ้งอาจไม่ผ่านมาตรฐาน และมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น

บำบัดน้ำเสียโรงงานอาหารไขมันสูง ควรมีขั้นตอนอย่างไร?

ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงานอาหารที่ดีต้องดักไขมันหลายชั้นก่อนเข้าบ่อเติมอากาศ โดยมีขั้นตอนหลัก 5 ขั้น ดังนี้

1. แยกลายท่อให้ชัดเจน: น้ำเสียจากห้องน้ำเข้าระบบบำบัดน้ำเสียได้โดยตรง แต่น้ำเสียจากไลน์ผลิตและครัวต้องผ่านถังดักไขมันก่อนทุกครั้ง
2. ดักไขมันที่ต้นทาง: ติดตั้งถังดักไขมันขนาดเล็กใต้ซิงก์หรือที่จุดล้าง
3. บ่อซัม (Sump) และถังดักไขมันขนาดใหญ่: บ่อซัมคือบ่อพักน้ำที่รวบรวมน้ำเสียจากหลายจุด ก่อนส่งต่อเข้าถังดักไขมันไฟเบอร์กลาสขนาดใหญ่
4. ถัง EQ (Equalization Tank): ถังปรับสภาพน้ำเสียให้คุณภาพและปริมาณสม่ำเสมอ ก่อนสูบเข้าระบบหลัก
5. ระบบบำบัดน้ำเสียแบบเติมอากาศ: จุลินทรีย์ใช้ออกซิเจนย่อยสลายสารอินทรีย์ จากนั้นตกตะกอนก่อนปล่อยน้ำทิ้ง

ระบบไร้อากาศ กับ ระบบเติมอากาศ ต่างกันอย่างไร?

สำหรับโรงงานขนาดกลางถึงใหญ่ มักเลือกใช้ถังสำเร็จรูป เช่น ถังบำบัดน้ำเสียไฟเบอร์กลาสเติมอากาศ ขนาด 30,000 ลิตร หรือ ถังบำบัดน้ำเสียแบบเติมอากาศ ขนาด 40,000 ลิตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำเสียต่อวัน

กรณีศึกษา: แก้ปัญหาท่อตัน ไขมันสะสม และกลิ่นเหม็น

ทีม M-TECH เคยเข้าแก้ปัญหาระบบบำบัดน้ำเสียของสถานประกอบการที่จังหวัดพังงา ซึ่งมีน้ำเสียจากร้านอาหารและคาเฟ่ บทเรียนจากเคสนี้นำไปใช้กับโรงงานอาหารได้โดยตรง

ปัญหาที่พบหน้างาน

• น้ำเสียจาก 2 แหล่งรวมอยู่ในลายท่อเดียว แยกท่อไม่ได้
• แมนโฮลเดิมมีขนาดเพียงประมาณ 30 x 30 ซม. รับไขมันและน้ำเสียไม่พอ
• ระบบเดิมเป็นถังดักไขมันต่อกับถังไร้อากาศ จึงมีกลิ่นรบกวนนักท่องเที่ยว

วิธีแก้ไขของ M-TECH

1. ขยายเป็นบ่อซัมขนาดใหญ่ รองรับน้ำจากทั้ง 2 แหล่ง
2. ติดตั้งปั๊ม 2 ตัว ที่ทำงานด้วยลูกลอย พร้อมตู้คอนโทรล
3. เดินท่อ HDPE ขนาด 2 นิ้ว ระยะประมาณ 300 เมตร ลงไปยังระบบด้านล่าง
4. เปลี่ยนถังไร้อากาศเดิมเป็นถัง EQ แล้วสูบเข้าระบบบำบัดน้ำเสียแบบเติมอากาศ

ทำไมเลือกท่อ HDPE แทน PVC?

HDPE (High-Density Polyethylene) คือ ท่อพลาสติกโพลีเอทิลีนความหนาแน่นสูง มีความยืดหยุ่นและแข็งแรง

ควรดูแลระบบบำบัดน้ำเสียบ่อยแค่ไหน?

ควรตักไขมันที่บ่อซัมสัปดาห์ละครั้ง และสูบถังดักไขมันเดือนละ 1-2 ครั้ง หลังเริ่มใช้งานระบบใหม่ ให้เปิดดูครั้งแรกภายใน 1 สัปดาห์ เพื่อดูว่าไขมันสะสมเร็วแค่ไหน

ข้อแนะนำ: ควรมีผู้รับผิดชอบดูแลระบบอย่างน้อย 1-2 คน อ่านคู่มือเพิ่มเติมได้ที่ วิธีดูแลรักษาระบบบำบัดน้ำเสียให้มีประสิทธิภาพสูงสุด

ปรึกษาการบำบัดน้ำเสียกับ M-TECH

M-TECH ให้บริการครบตั้งแต่สำรวจหน้างาน ออกแบบโดยวิศวกรสิ่งแวดล้อม ติดตั้ง ส่งมอบพร้อมอบรมการดูแล ไปจนถึงบริการ PM รายปี เพื่อให้น้ำทิ้งของโรงงานผ่านมาตรฐานตามกฎหมาย