Water Recycling คืออะไร? 5 ขั้นตอนน้ำเสียสู่น้ำใช้ใหม่ 2026

Water Recycling คืออะไร?

Water Recycling คือ กระบวนการนำน้ำเสียจากกระบวนการผลิตหรือกิจกรรมภายในโรงงาน มาผ่านการบำบัดและกรองให้มีคุณภาพดีพอ จนสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง โดยไม่ปล่อยทิ้งออกสู่ภายนอก

พูดง่าย ๆ คือ แทนที่จะบำบัดน้ำเสียแล้วปล่อยลงท่อสาธารณะ โรงงานจะ "วนน้ำกลับมาใช้ใหม่" ภายในพื้นที่ของตัวเอง ผลลัพธ์คือ ลดปริมาณน้ำดิบที่ต้องซื้อเข้ามา และลดปริมาณน้ำทิ้งที่ต้องรับผิดชอบ ไปพร้อมกัน

องค์ประกอบหลักของระบบ Water Recycling มี 3 ส่วน:

• ส่วนบำบัด (Treatment) กำจัดสารอินทรีย์ด้วยระบบชีวภาพ
• ส่วนกรอง (Filtration) แยกตะกอนและสิ่งเจือปนขนาดเล็ก
• ส่วนจัดเก็บและจ่ายน้ำ (Storage & Distribution) เก็บน้ำดีเพื่อส่งกลับไปใช้งาน

ทำไมโรงงานอุตสาหกรรมไทยถึงต้องทำ Water Recycling?

คำตอบสั้น ๆ: เพราะต้นทุนน้ำและความเสี่ยงด้านกฎหมายกำลังเพิ่มขึ้นพร้อมกัน ขณะที่ระบบ Water Recycling ช่วยลดทั้งสองเรื่องได้ในการลงทุนครั้งเดียว

เหตุผลที่โรงงานไทยหันมาลงทุนระบบนี้:

• ลดค่าน้ำโดยตรง โรงงานที่ใช้น้ำ 100 คิว/วัน หากนำกลับมาใช้ได้เพียง 3050% ก็ประหยัดได้หลักแสนบาทต่อปี
• รับมือภัยแล้ง พื้นที่นิคมอุตสาหกรรมในภาคตะวันออก (EEC) และภาคกลาง เคยเผชิญปัญหาน้ำดิบไม่เพียงพอมาแล้วหลายครั้ง
• ผ่านมาตรฐานกรมโรงงานอุตสาหกรรม ค่า BOD น้ำทิ้งอุตสาหกรรมต้องไม่เกิน 20 มิลลิกรัมต่อลิตร
• สนับสนุนเป้าหมาย ESG และ BCG Model เป็นข้อได้เปรียบเมื่อยื่นเสนอลูกค้าต่างชาติ หรือบริษัทแม่ในญี่ปุ่น/ยุโรป
• ลดค่าใช้จ่ายบำบัดน้ำทิ้ง น้ำที่ไม่ถูกปล่อยออก คือค่าใช้จ่ายที่ไม่เกิดขึ้น

Water Recycling กับ Water Reuse ต่างกันอย่างไร?

คำตอบสั้น ๆ: ทั้งสองคำมีเป้าหมายเดียวกันคือใช้น้ำซ้ำ แต่ต่างกันที่ระดับการบำบัดและวัตถุประสงค์การนำไปใช้

ในทางปฏิบัติ โรงงานไทยส่วนใหญ่ใช้ทั้งสองแนวทางร่วมกัน ใช้น้ำคุณภาพปานกลางกับงานทั่วไป และส่งน้ำบางส่วนเข้าระบบ RO (Reverse Osmosis) เพื่อใช้กับเครื่องจักร

5 ขั้นตอนของระบบ Water Recycling ในโรงงาน

คำตอบสั้น ๆ: ระบบ Water Recycling มาตรฐานประกอบด้วย 5 ขั้นตอน คือ รวบรวมน้ำเสีย บำบัดชีวภาพ ตกตะกอน กรองละเอียด จัดเก็บน้ำดีเพื่อนำกลับไปใช้

1

บ่อซัม (Sump Pit) รวบรวมน้ำเสีย

น้ำเสียจากทุกจุดในโรงงานจะถูกรวบรวมมายังบ่อซัม ซึ่งทำหน้าที่เป็นจุดพักน้ำก่อนเข้าระบบ จุดสำคัญของขั้นตอนนี้คือ:

• ติดตั้งลูกลอยควบคุมระดับน้ำ 4 ระดับ เพื่อสั่งการปั๊มสูบน้ำแบบอัตโนมัติ
• มีระบบตัดน้ำฝน ป้องกันไม่ให้น้ำฝนไหลเข้าระบบจนเกินความจุที่ออกแบบไว้
• ตั้งค่าการทำงานแบบออโต้ ลดภาระของเจ้าหน้าที่เดินระบบ

2

ถังบำบัดชีวภาพ เลี้ยงเชื้อจุลินทรีย์

น้ำเสียถูกสูบผ่านท่อเข้าสู่ถังชีวภาพ ซึ่งเป็นหัวใจของการลดค่า BOD ภายในถังประกอบด้วย:

• เครื่องเติมอากาศ (Aerator) เติมออกซิเจนให้จุลินทรีย์ย่อยสลายสารอินทรีย์
• พลาสติกมีเดีย (Plastic Media) เป็นพื้นผิวให้จุลินทรีย์เกาะยึดและเพิ่มจำนวน
• ความจุถังออกแบบให้สัมพันธ์กับปริมาณน้ำเสีย เช่น ถังขนาด 100 คิว สำหรับโรงงานที่ใช้น้ำ 100 คิว/วัน

3

ถังตกตะกอน แยกตะกอนและจุลินทรีย์

ถังใบต่อมาคือถังตกตะกอน (Sedimentation Tank) ทำหน้าที่:

• ดักตะกอนก้อนเล็กและอนุภาค (Particle) ที่หลุดมาจากถังชีวภาพ
• แยกจุลินทรีย์ออกจากน้ำใส
• มีปั๊มสูบตะกอนย้อนกลับ (Return Sludge Pump) ส่งจุลินทรีย์กลับไปเลี้ยงต่อในถังชีวภาพ ช่วยรักษาความเข้มข้นของเชื้อให้คงที่

หลังผ่านขั้นตอนนี้ น้ำจะมีค่า BOD ประมาณ 20 มก./ล. ซึ่งผ่านมาตรฐานน้ำทิ้งอุตสาหกรรมแล้ว

4

ถังสต็อกน้ำดิบ + ระบบกรอง 3 ถัง

น้ำที่บำบัดแล้วจะไหลผ่านท่อ Overflow เข้าสู่ถังสต็อกน้ำดิบขนาด 15 คิว เมื่อน้ำเต็มถัง ระบบจะสูบน้ำเข้าสู่ชุดกรองแบบ 3 ถังต่อเนื่อง:

• ถังกรองที่ 1 ดักสิ่งสกปรกหยาบ
• ถังกรองที่ 2 กรองอนุภาคขนาดกลาง
• ถังกรองที่ 3 กรองละเอียดขั้นสุดท้าย

ทั้งหมดทำงานด้วยระบบ Auto Control ควบคุมด้วยปั๊มและลูกลอย ไม่ต้องใช้คนเปิด-ปิดวาล์วเอง ผลลัพธ์ที่ได้คือน้ำใสอย่างเห็นได้ชัด เมื่อเทียบภาพ BeforeAfter

5

ถังเก็บน้ำดี พร้อมนำกลับไปใช้

น้ำที่ผ่านการกรองจะไหลเข้าสู่ถังสต็อกน้ำดี ซึ่งเป็นถังใบสุดท้ายของระบบ พร้อมจ่ายกลับไปใช้งานในโรงงานทันที ส่วนน้ำที่เหลือเกินความต้องการจะไหลล้นออกสู่ทางระบายสาธารณะ ได้อย่างถูกกฎหมาย เพราะมีค่า BOD ต่ำกว่า 20 มก./ล.

น้ำที่ผ่าน Water Recycling เอาไปใช้ทำอะไรได้บ้าง?

คำตอบสั้น ๆ: ใช้ได้ตั้งแต่งานทั่วไปอย่างรดน้ำต้นไม้ ไปจนถึงป้อนเข้าเครื่องจักร หากเสริมด้วยระบบ RO

หมายเหตุสำคัญ: การป้อนน้ำเข้า Cooling Tower หรือ Boiler โดยไม่ผ่านระบบ RO อาจทำให้เกิดตะกรันและการกัดกร่อน ส่งผลเสียต่ออายุเครื่องจักรในระยะยาว

กรณีศึกษา: โรงงานในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา 100 คิว/วัน

โครงการตัวอย่างที่ออกแบบให้โรงงานในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่อุตสาหกรรมหนาแน่นที่สุดของภาคกลาง มีรายละเอียดดังนี้:

จุดเด่นของการออกแบบนี้คือเป็นระบบติดตั้งบนพื้น จึงเหมาะกับโรงงานที่มีข้อจำกัดเรื่องการขุดดิน หรือต้องการความสะดวกในการตรวจสอบและบำรุงรักษา

Water Recycling คุ้มค่าการลงทุนหรือไม่?

คำตอบสั้น ๆ: คุ้มค่า โดยเฉพาะโรงงานที่ใช้น้ำเกิน 50 คิว/วัน ซึ่งมักคืนทุนได้ภายใน 24 ปี จากค่าน้ำและค่าบำบัดน้ำทิ้งที่ลดลง

ปัจจัยที่ควรนำมาคำนวณก่อนตัดสินใจ:

• ค่าน้ำประปา/น้ำนิคมต่อลูกบาศก์เมตร ในพื้นที่ของคุณ
• ปริมาณน้ำเสียเฉลี่ยต่อวัน และความสม่ำเสมอของปริมาณ
• ค่าใช้จ่ายบำบัดน้ำทิ้ง ที่จ่ายให้นิคมอุตสาหกรรม
• ค่าไฟฟ้าและค่าบำรุงรักษา ของระบบใหม่
• มูลค่าเชิงภาพลักษณ์ ด้าน ESG ที่ส่งผลต่อโอกาสทางธุรกิจ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)